دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )
63
تاريخ ايران ( دوره تيموريان ) ( فارسي )
از آنها دروغ نيستند ، ولى تا حدود زيادى مختصر و فاقد اطلاعات انضمامى هستند . تحقيقات و پژوهشهاى جديد تصوير را هرچه بيشتر شفافتر كرده است و با اينكه آنها از حيث نكات جزئى متفاوت هستند ، ولى نكته قابل استنباط و چشمگير آنها رويكرد كاملا منظم و دقيق تيمور است . اين پژوهشها ، روشهايى را كه براى اخذ ماليات ، فديه ، و عوارض عمده و يا مصادره اموال و املاك به كار مىرفت ، روشن مىسازند ؛ حتى در آنها دامنه موفقيت اين ضوابط در موارد استثنائى نيز قابل رؤيت است . بهعلاوه ، اين پژوهشها چگونگى ابزار رهبران نظامى را براى نظارت بر وحشيگرى سپاهيانشان در زمانى كه خطر تأثير وارونه اعمال مأموران ماليات وجود داشت ، و چرايى آزاد گذاشتن آنان را در مواقع مقتضى يعنى زمانى كه انتقام ديگر كارآيى نداشت و يا امتيازاتى بايد براى حفظ روحيه جنگاورى سپاهيان داده مىشد ، روشن و برملا مىسازند . يكى از عادتهاى معمولى قشون در هنگام گذر از يك سرزمين ، نابودى آن بود ؛ امّا اشاره گاهگاهى به نوعى نظم ضرورى مىرساند كه آنان با يك شيوه نامنظم به اين كار دست نمىزدند ، تا آنجا كه براى آنان مقدور بود فهرستى از مشاغل و مؤدّيان مالياتى تهيه مىكردند تا اساسى براى وضع ماليات باشد . مسئوليت اجرا و پيگيرى وضع ماليات بر عهده محصلان ديوان اعلى گذاشته مىشد و آنان نيز با همكارى نظاميان كار خود را به انجام مىرساندند . نخستين اقدام آنان بستن تمام دروازهها بجز يك دروازه بود و اغلب هم ساكنان محل را محصور مىكردند . به هرحال آنان اين كار را به دو منظور انجام مىدادند : ( 1 ) از فرار ساكنان و يا انتقال داراييشان كه مشمول ماليات بود جلوگيرى كنند ؛ ( 2 ) جلو سپاهيانى را كه دوست داشتند پيش از موعد مقرر وارد شهر شده و آن را چپاول و غارت كنند ، بگيرند . محصلان مالياتى به همراهى شكنجهگران به مناطقى از شهر كه مشمول ماليات شده بود ، وارد مىشدند و با مصادره پول و دارايى مردم به تجسس خانهها مىپرداختند و از كسانى كه مظنون به پنهان كردن اشياء باارزش بودند و يا اطلاعاتى درباره افرادى كه مشمول ماليات بودند داشتند ، اعتراف مىگرفتند . مالياتهاى دريافت شده به مراكز خاصى منتقل شده و ثبت مىگرديد و سپس تحت نظارت اميران مسئول ارسال مىگرديد . از آنجا كه وسايل موجود حملونقل براى انتقال داراييهاى مصادره شده كافى نبود ، لذا بازرسى شديد خاصى براى يافتن چهارپايان باربر انجام مىشد . مال امانى كه مردم يك شهر با تأديه آن از چپاول و غارت مىرستند ، در بين اميران تقسيم مىشد . تيمور هميشه تلاش مىكرد تا مردم شهرهاى مفتوحه را قانع كند كه مال امانى به او بپردازند و همين مىرساند كه ملاحظات اقتصادى براى او ارجح به امور ديگر بود . بديهى است كه يكى از مسايل مهم براى تيمور تمايل به تغذيه مالى قشون خودش بود ؛ امّا بالاتر از همه او با تأمين